Μια συνεδρία ψυχοθεραπείας δεν μοιάζει με ιατρική εξέταση, ούτε με συζήτηση ανάμεσα σε φίλους. Στην ψυχοδυναμική προσέγγιση, υπάρχει ο χώρος και ο χρόνος που, κάθε εβδομάδα, ανήκουν αποκλειστικά σε εσάς: σε όσα σκέφτεστε, σε όσα νιώθετε και συχνά σε όσα δεν έχετε πει ποτέ σε κανέναν.
Όσοι σκέφτονται να ξεκινήσουν ψυχοθεραπεία έχουν συνήθως τις ίδιες απορίες: «Τι θα πω;», «Θα μου κάνει ερωτήσεις;», «Πρέπει να μιλήσω για το παρελθόν;», «Πόσο θα κρατήσει;». Ας δούμε τι συμβαίνει στην πράξη.
Η πρώτη συνεδρία ψυχοθεραπείας
Οι πρώτες συνεδρίες ψυχοθεραπείας είναι αξιολογητικού χαρακτήρα. Γνωριζόμαστε, μιλάμε για το τι σας φέρνει, για το πώς είναι η ζωή σας σήμερα και γενικά για την ιστορία σας ως τώρα. Είναι επίσης η περίοδος που ορίζεται το πλαίσιο της θεραπείας, όπως: συχνότητα, σταθερή μέρα και ώρα, κόστος, δια ζώσης ή διαδικτυακά. Δεν χρειάζεται να έχετε «έτοιμο» κάτι, ούτε να ξέρετε ακριβώς τι θέλετε. Το ίδιο το αίτημα συχνά διαμορφώνεται στις πρώτες συναντήσεις.
Το πλαίσιο: γιατί σταθερή μέρα και ώρα;
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία δίνει μεγάλη σημασία στο «πλαίσιο»: τον ίδιο χώρο, την ίδια μέρα και ώρα, την ίδια διάρκεια, την εχεμύθεια. Μπορεί να μοιάζει τυπικότητα, αλλά δεν είναι. Η σταθερότητα του πλαισίου είναι αυτή που επιτρέπει να ειπωθούν πράγματα που αλλού δεν χωρούν (Lemma, 2016).
Ο Winnicott μίλησε για το «κράτημα» (holding): το περιβάλλον που κρατά το βρέφος με ασφάλεια, ώστε να μπορεί να υπάρξει και να παίξει (Winnicott, 1960). Ο Bion για την «εμπερίεξη» (containment): την ικανότητα κάποιου να δεχτεί ό,τι μας πλημμυρίζει, να το σκεφτεί και να μας το επιστρέψει σε πιο ανεκτή μορφή (Bion, 1962). Το θεραπευτικό πλαίσιο κάνει κάτι αντίστοιχο για τον ενήλικα: κρατά και εμπεριέχει, για να μπορέσει να αρχίσει η σκέψη.
Τι λέμε και πώς;
Συνήθως σε μια συνεδρία ψυχοδυναμικής ψυχοθεραπείας παροτρύνεται ο ελεύθερος συνειρμός. Σκέψεις, συναισθήματα, σχέσεις, αναμνήσεις, όνειρα, ένα συμβάν της ημέρας, όλα έχουν θέση χωρίς απαραίτητα χρονική σειρά και οργάνωση. Και οι σιωπές έχουν θέση· συχνά λένε περισσότερα από τα λόγια. Ο θεραπευτής δεν δίνει συμβουλές, δεν κρίνει και δεν βιάζεται να «λύσει».
Η θεραπευτική σχέση ως εργαλείο
Σιγά σιγά, ο τρόπος που σχετιζόμαστε με τους σημαντικούς ανθρώπους της ζωής μας εμφανίζεται και μέσα στη θεραπεία: ο φόβος μήπως γίνουμε βάρος, η ανάγκη να τα κάνουμε «όλα σωστά», ο θυμός για μια ακύρωση, η ανακούφιση ότι κάποιος μας θυμάται. Η ψυχανάλυση το ονόμασε μεταβίβαση. Για την ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία αυτό δεν είναι εμπόδιο, αλλά η μεγαλύτερη ευκαιρία: τα μοτίβα δεν συζητούνται μόνο εκ των υστέρων, βιώνονται και κατανοούνται την ώρα που συμβαίνουν (Shedler, 2010).
Και κάτι ακόμη, που συχνά έχει τη μεγαλύτερη σημασία: μέσα σε μια σχέση σταθερή, που δεν κρίνει και δεν εγκαταλείπει, μπορεί κανείς να ζήσει, ίσως για πρώτη φορά, την εμπειρία του να γίνεται αποδεκτός. Αυτή η εμπειρία δεν «εξηγείται»· βιώνεται και αλλάζει τον τρόπο που περιμένουμε να μας συμπεριφερθούν οι άλλοι.
Πόσο διαρκεί και πώς τελειώνει;
Η διάρκεια της ψυχοδυναμικής ψυχοθεραπείας δεν είναι προκαθορισμένη. Υπάρχουν βραχείες μορφές λίγων μηνών, αλλά συχνά η δουλειά διαρκεί περισσότερο, γιατί ό,τι χτίστηκε σε χρόνια δεν ξαναχτίζεται σε εβδομάδες. Ο ρυθμός διαμορφώνεται από κοινού.
Η αλλαγή σπάνια έρχεται ως «αποκάλυψη». Έρχεται σταδιακά: κάποιος παρατηρεί ότι αντέδρασε διαφορετικά σε μια γνώριμη κατάσταση, ότι ένα σύμπτωμα έχασε την έντασή του, ότι επιλέγει εκεί όπου παλιότερα απλώς επαναλάμβανε. Και το τέλος της θεραπείας δεν είναι μια απότομη διακοπή, αλλά μια περίοδος που συζητιέται και προετοιμάζεται από κοινού, γιατί ο τρόπος που αποχαιρετούμε είναι κι αυτός μέρος της θεραπείας. Η έρευνα, μάλιστα, δείχνει ότι τα οφέλη συνεχίζουν να αυξάνονται και μετά την ολοκλήρωσή της (Shedler, 2010).
Στο θεραπευτήριο ΟΛΟΝ, στην Καλαμαριά, οι συνεδρίες ψυχοδυναμικής ψυχοθεραπείας γίνονται δια ζώσης και διαδικτυακά, με τακτική κλινική εποπτεία, στο πλαίσιο της εκπαίδευσης της Ελένης Γαβριηλάτου στο ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ. Αν θέλετε να δείτε από κοντά πώς είναι μια συνεδρία ψυχοθεραπείας, μπορείτε να κλείσετε μια πρώτη αξιολογητική συνάντηση.
Πηγές
- Winnicott, D. W. (1960). The theory of the parent–infant relationship. International Journal of Psychoanalysis, 41, 585–595.
- Bion, W. R. (1962). Learning from experience. Heinemann.
- Lemma, A. (2016). Introduction to the practice of psychoanalytic psychotherapy (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
- Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.