Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία είναι μια από τις παλαιότερες και πιο μελετημένες μορφές ψυχοθεραπείας. Έχει τις ρίζες της στην ψυχανάλυση, αλλά εξελίσσεται διαρκώς, ενσωματώνοντας τη σύγχρονη έρευνα για τον δεσμό, τη συναισθηματική ανάπτυξη και τις σχέσεις.
Ξεκινά από μια απλή παραδοχή: δεν γνωρίζουμε πάντα γιατί νιώθουμε όσα νιώθουμε, ούτε γιατί επαναλαμβάνουμε στις σχέσεις μας μοτίβα που μας πληγώνουν. Η ίδια η λέξη το αποκαλύπτει. «Δυναμική» σημαίνει δύναμη σε κίνηση: ο ψυχισμός δεν είναι κάτι στατικό, αλλά ένα πεδίο όπου επιθυμίες, φόβοι, ανάγκες και απαγορεύσεις συγκρούονται και αναζητούν ισορροπία — συχνά έξω από τη συνείδησή μας.
Πότε ξεκίνησε;
Η ψυχαναλυτική σκέψη γεννήθηκε στη Βιέννη, στα τέλη του 19ου αιώνα, με το έργο του Sigmund Freud. Η κεντρική του ιδέα —ότι ένα μεγάλο μέρος της ψυχικής μας ζωής είναι ασυνείδητο και ότι το σύμπτωμα έχει νόημα— άλλαξε ριζικά τον τρόπο που κατανοούμε τον άνθρωπο.
Τις επόμενες δεκαετίες, η Melanie Klein, ο Donald Winnicott και ο Wilfred Bion μετατόπισαν το ενδιαφέρον στις πρώτες σχέσεις της ζωής: στον τρόπο που το βρέφος σχετίζεται με τους ανθρώπους που το φροντίζουν και στο πώς αυτές οι σχέσεις γίνονται το «υλικό» από το οποίο χτίζεται ο εσωτερικός μας κόσμος. Ο John Bowlby, με τη θεωρία του δεσμού, έδειξε πόσο καθοριστική είναι η ανάγκη για ασφάλεια και σταθερότητα στις σχέσεις μας, από τη βρεφική ηλικία ως την ενήλικη ζωή.
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία είναι η σύγχρονη εφαρμογή αυτής της παράδοσης. Σε σχέση με την κλασική ψυχανάλυση, που προϋποθέτει τρεις έως πέντε συνεδρίες την εβδομάδα, συνήθως στο ντιβάνι, η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία γίνεται πρόσωπο με πρόσωπο, συνήθως μία φορά την εβδομάδα, σε ένα πλαίσιο πιο ευέλικτο και προσιτό. Οι όροι «ψυχαναλυτική» και «ψυχοδυναμική» ψυχοθεραπεία χρησιμοποιούνται συχνά ως συνώνυμοι.
Ποιες είναι οι βασικές της ιδέες;
Παρά τις διαφορετικές σχολές, ορισμένες ιδέες διατρέχουν ολόκληρη την ψυχοδυναμική προσέγγιση (Shedler, 2010· Lemma, 2016):
- Το ασυνείδητο – σκέψεις, επιθυμίες και συναισθήματα στα οποία δεν έχουμε άμεση πρόσβαση επηρεάζουν τη διάθεση, τις επιλογές και τις σχέσεις μας.
- Οι πρώτες εμπειρίες – ο τρόπος που μας φρόντισαν και μας κατανόησαν (ή δεν μας κατανόησαν) στα πρώτα χρόνια διαμορφώνει «χάρτες» για το πώς περιμένουμε να μας συμπεριφερθούν οι άλλοι.
- Τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα – ό,τι δεν έχει γίνει κατανοητό τείνει να επαναλαμβάνεται: στις σχέσεις, στην εργασία, στον τρόπο που φερόμαστε στον εαυτό μας.
- Οι άμυνες – για να προστατευτούμε από επώδυνα συναισθήματα, αναπτύσσουμε αυτόματους τρόπους αποφυγής. Κάποτε μας βοήθησαν· σήμερα μπορεί να μας περιορίζουν.
- Το σύμπτωμα ως μήνυμα – το άγχος, η θλίψη ή ένα σωματικό ενόχλημα χωρίς οργανική αιτία δεν είναι απλώς ένα «πρόβλημα προς εξάλειψη», αλλά ο αγγελιοφόρος ενός μηνύματος που ζητά να ακουστεί (ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ., 2021).
- Η θεραπευτική σχέση – η σχέση με τον θεραπευτή δεν είναι απλώς το μέσο της θεραπείας· είναι το βασικό της εργαλείο.
Πώς λειτουργεί η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία;
Οι συνεδρίες γίνονται συνήθως μία φορά την εβδομάδα, σε σταθερή μέρα και ώρα. Η σταθερότητα αυτή δεν είναι τυπικότητα: δημιουργεί ένα ασφαλές και εμπιστευτικό πλαίσιο, μέσα στο οποίο μπορεί κανείς να μιλήσει ελεύθερα για ό,τι τον απασχολεί —σκέψεις, συναισθήματα, σχέσεις, αναμνήσεις ή όνειρα— χωρίς να χρειάζεται να «ετοιμάσει» κάτι από πριν.
Ο θεραπευτής δεν δίνει συμβουλές ούτε οδηγίες. Ακούει προσεκτικά, παρατηρεί τι επαναλαμβάνεται και τι αποφεύγεται, και σταδιακά προτείνει συνδέσεις ανάμεσα στο παρόν, στο παρελθόν και σε όσα συμβαίνουν μέσα στην ίδια τη θεραπευτική σχέση. Ο θεραπευόμενος μπορεί να τις δεχτεί, να τις απορρίψει ή να τις επεξεργαστεί: η κατανόηση δεν «δίνεται», κατακτάται από κοινού.
Σε αντίθεση με πιο κατευθυντικές προσεγγίσεις, ο στόχος δεν περιορίζεται στην ανακούφιση από το σύμπτωμα. Είναι να κατανοήσει κανείς σε βάθος τον εαυτό του, ώστε να αποκτήσει περισσότερη ελευθερία επιλογής εκεί όπου μέχρι τότε «έπρεπε» να αντιδρά με τον ίδιο τρόπο. Με άλλα λόγια: όχι μόνο να υποφέρει λιγότερο, αλλά να ζει πιο αυθεντικά.
Έχει αποτελέσματα;
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία διαθέτει σήμερα ισχυρή ερευνητική τεκμηρίωση. Στις μετα-αναλύσεις που συνοψίζει ο Jonathan Shedler (2010), τα οφέλη της είναι τουλάχιστον ισοδύναμα με αυτά άλλων μορφών ψυχοθεραπείας. Το πιο ενδιαφέρον εύρημα, ωστόσο, είναι ότι τα οφέλη όχι μόνο διατηρούνται μετά το τέλος της θεραπείας, αλλά συνεχίζουν να αυξάνονται: η θεραπεία θέτει σε κίνηση ψυχικές διεργασίες που εξακολουθούν να «δουλεύουν» και όταν οι συνεδρίες έχουν ολοκληρωθεί.
Μια νεότερη μετα-ανάλυση 23 τυχαιοποιημένων μελετών με 2.751 συμμετέχοντες έδειξε ότι η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία είναι εξίσου αποτελεσματική με άλλες εμπειρικά τεκμηριωμένες θεραπείες, όπως η γνωσιακή-συμπεριφορική, για την κατάθλιψη, τις αγχώδεις διαταραχές, τις διατροφικές διαταραχές και τις διαταραχές προσωπικότητας (Steinert κ.ά., 2017). Ενθαρρυντικά είναι και τα ευρήματα για παιδιά και εφήβους, ιδιαίτερα για το άγχος και την κατάθλιψη (Midgley κ.ά., 2021).
Κάθε θεραπεία, ωστόσο, είναι μια προσωπική διαδρομή. Ο ρυθμός της αλλαγής διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο και κανένας «μέσος όρος» δεν μπορεί να προβλέψει τη δική σας πορεία.
Σε ποιους απευθύνεται;
Η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία απευθύνεται σε παιδιά, εφήβους και ενήλικες. Συχνότερα, οι άνθρωποι στρέφονται σε αυτήν όταν βιώνουν:
- άγχος, κρίσεις πανικού ή επίμονη ανησυχία
- καταθλιπτική διάθεση, θλίψη ή αίσθηση κενού
- δυσκολίες στις σχέσεις που επαναλαμβάνονται με διαφορετικούς ανθρώπους
- απώλειες, πένθος ή μεγάλες αλλαγές ζωής
- χαμηλή αυτοεκτίμηση ή αυστηρή αυτοκριτική
- σωματικά συμπτώματα χωρίς ευρήματα στις ιατρικές εξετάσεις
- την αίσθηση ότι «κάτι δεν πάει καλά», χωρίς να μπορούν να το ονομάσουν
Στα παιδιά και στους εφήβους, το αίτημα έρχεται συνήθως από τους γονείς: φόβοι, εκρήξεις θυμού, δυσκολίες στον ύπνο ή στο σχολείο, απόσυρση ή μια συμπεριφορά που «κάτι θέλει να πει». Εκεί, το παιχνίδι και η ζωγραφική γίνονται τρόποι έκφρασης, ενώ προβλέπονται και τακτικές συναντήσεις με τους γονείς.
Απευθύνεται, τέλος, σε όσους δεν έχουν ένα συγκεκριμένο «πρόβλημα», αλλά επιθυμούν να γνωρίσουν καλύτερα τον εαυτό τους και τον τρόπο που σχετίζονται με τους άλλους.
Ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία στο ΟΛΟΝ
Στο θεραπευτήριο ΟΛΟΝ, στην Καλαμαριά Θεσσαλονίκης, η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία παρέχεται δια ζώσης και διαδικτυακά, στο πλαίσιο της τετραετούς κλινικής εκπαίδευσης της Ελένης Γαβριηλάτου στην Ψυχαναλυτική/Ψυχοδυναμική Ψυχοθεραπεία Παιδιών και Ενηλίκων στο ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ., με τακτική κλινική εποπτεία.
Η μουσικοθεραπεία και η ψυχοδυναμική ψυχοθεραπεία, όπως τις ασκούμε στο ΟΛΟΝ, μοιράζονται την ίδια αφετηρία: τη θεραπευτική σχέση και την πεποίθηση ότι ο θεραπευόμενος δεν είναι μια λίστα από συμπτώματα, αλλά ένας άνθρωπος με ανάγκη να ακουστεί. Αν σκέφτεστε να ξεκινήσετε, μπορείτε να κλείσετε μια πρώτη αξιολογητική συνάντηση, όπου θα μιλήσουμε για ό,τι σας απασχολεί και θα αποφασίσουμε από κοινού αν η προσέγγιση σάς ταιριάζει.
Πηγές
- Shedler, J. (2010). The efficacy of psychodynamic psychotherapy. American Psychologist, 65(2), 98–109.
- Steinert, C., Munder, T., Rabung, S., Hoyer, J., & Leichsenring, F. (2017). Psychodynamic therapy: As efficacious as other empirically supported treatments? A meta-analysis testing equivalence of outcomes. American Journal of Psychiatry, 174(10), 943–953.
- Midgley, N., Mortimer, R., Cirasola, A., Batra, P., & Kennedy, E. (2021). The evidence-base for psychodynamic psychotherapy with children and adolescents: A narrative synthesis. Frontiers in Psychology, 12, 662671.
- Fonagy, P. (2015). The effectiveness of psychodynamic psychotherapies: An update. World Psychiatry, 14(2), 137–150.
- Lemma, A. (2016). Introduction to the practice of psychoanalytic psychotherapy (2nd ed.). Wiley-Blackwell.
- ΔΙ.ΚΕ.Ψ.Υ. (2021). Το σύμπτωμα στην παιδική ηλικία: αγγελιοφόρος ενός μηνύματος. dikepsy.gr